'Achter fraude zit vaak crimineel netwerk'

Nederlands Dagblad / GPD, 25 augustus 2009

Fraude met bijvoorbeeld uitkeringen zegt de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst hard te willen aanpakken. “Het ondermijnt het draagvlak voor ons sociale stelsel”, zegt directeur Nico Laagland.

Door Hans Gertsen

DEN HAAG - "Als je een groep illegalen aantreft, zit daar meestal een organisatie achter. Criminelen die bezig zijn om mensen genadeloos uit te buiten. De slachtoffers zijn doorgaans mensen die de taal niet spreken en die totaal afhankelijk zijn. Dat soort toestanden willen we niet hier in Nederland."

Directeur Nico Laagland legt uit waarom de SIOD (Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst) veel werk maakt van het aanpakken van dit soort criminaliteit. Steeds vaker slaagt de bijzondere opsporingsdienst er in om criminelen die illegalen het land binnensmokkelen en hen uitbuiten veroordeeld te krijgen. Zoals de vier verdachten die in 2008 werden gepakt omdat ze dertien illegale Chinezen te werk hadden gesteld. De slachtoffers moesten in ruil voor onderdak, voedsel en een zeer geringe vergoeding lange dagen maken in nagelstudio’s en massagesalons en vaak zelfs seksuele handelingen verrichten.

De daders werden niet alleen veroordeeld wegens mensensmokkel en illegale tewerkstelling, maar ook vanwege deelname aan een criminele organisatie. Ze fraudeerden met de administratie van ondernemingen en gaven de werkzaamheden en inkomsten niet op bij uitkeringsinstantie UWV en de belastingdienst.

De SIOD maakt deel uit van het Ministerie van Sociale Zaken. De ruim driehonderd medewerkers zien toe op de handhaving van wetten en regels op het terrein van werk en inkomen. De dienst zit niet alleen mensensmokkelaars op de huid; ook malafide uitzendbureaus en andere ondernemers die zich met fraude proberen te verrijken zijn doelwit. Laagland: "Een paar procent probeert de boel te flessen. Dat zijn vaak keiharde criminelen en die moet je ook hard aanpakken."

Dat is meer dan een individuele morele kwestie. "Dergelijke criminele organisaties ondermijnen het draagvlak van ons sociale stelsel waar we terecht trots op zijn. En eerlijke ondernemers die zich aan de wet houden moeten beschermd worden tegen oneerlijke concurrentie." De SIOD is in een soort permanente kenniswedloop verwikkeld met de georganiseerde misdaad. "Criminelen worden vaak geholpen door deskundigen die hen de mazen in de wet helpen vinden. Wij moeten ervoor zorgen dat we bijblijven. Digitale expertise speelt daarbij een steeds grotere rol. We hebben op dat gebied echt heel veel kennis in huis." Zoals computerprogramma’s waarmee kan worden geanalyseerd of de boekhouding van een bedrijf in orde is of niet. De SIOD investeert ook in menselijk kapitaal:  digitale deskundigen die goede analyses kunnen maken van criminele groeperingen. "Internet speelt een steeds grotere rol in opsporingsonderzoek. Door betere analyses te maken, weten weten we steeds beter in welke vijvers we moeten vissen en vangen we meer."

Kennis die de SIOD niet alleen voor zichzelf houdt. Gemeentelijke sociale diensten kunnen sinds kort een beroep doen op de expertise van de SIOD om bijstandsfraude effectiever aan te kunnen pakken. Als de gemeente de kosten betaalt, maken de specialisten risicoanalyses van de groepen die geneigd zijn tot fraude. Maar ook de opsporing en vervolging van fraudeurs kan ook worden uitbesteed, zoals de afgelopen tijd met succes is getest in Arnhem. De gemeente spoorde dankzij de inzet van SIOD-specialisten voor 1,4 miljoen euro aan uitkeringsfraude op.

Staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken) zei vorige maand te hopen dat veel andere gemeenten het voorbeeld volgen. "Als we uitkeringsfraude niet aanpakken, dan zakt het draagvlak onder de sociale zekerheid langzaam weg en dat wil ik niet laten gebeuren."